Tội phạm mạng dùng AI “thay áo” kịch bản cũ, hack Zalo người dùng

Vụ hai phó giám đốc sở tại tỉnh Khánh Hòa bị hack tài khoản Zalo cho thấy bước ngoặt mới của tội phạm công nghệ cao khi dùng trí tuệ nhân tạo giả lập giọng nói nhằm vô hiệu hóa thói quen gọi điện kiểm chứng.

Cơ quan chức năng vừa phát hiện trường hợp hai phó giám đốc của hai sở đang công tác tại tỉnh Khánh Hòa là ông C.V.A. và ông N.Đ.S. bị đối tượng xấu chiếm quyền điều khiển tài khoản Zalo cá nhân để nhắn tin mượn tiền nhiều người.

Diễn biến sự việc cho thấy kịch bản tấn công có tính toán chặt chẽ. Trong chiều 14.11, tài khoản Zalo của ông N.Đ.S. bị kẻ gian chiếm quyền kiểm soát và gửi tin nhắn hàng loạt với nội dung hỏi mượn 30 triệu đồng, hẹn sáng hôm sau chuyển trả. Cùng ngày, ông C.V.A. nhận được tin nhắn từ tài khoản Zalo của ông S. nhờ hỗ trợ bình chọn cho con gái trong một cuộc thi.

Tội phạm mạng dùng AI 'thay áo' kịch bản cũ, hack Zalo người dùng - Ảnh 1.
Kẻ gian hack tài khoản Zalo, đồng thời sử dụng AI để biến tướng kịch bản lừa đảo. Ảnh: Cục An ninh mạng
Cẩn trọng gọi điện kiểm tra, ông A. nghe đầu dây bên kia có người bắt máy với giọng nói giống hệt ông S. nên tin tưởng nhấn vào đường dẫn được gửi, sau đó nhập họ tên cùng số điện thoại theo yêu cầu. Ngay lập tức, tài khoản Zalo của ông A. bị mất quyền truy cập và tiếp tục bị lợi dụng để nhắn tin hỏi vay tiền nhiều người quen.

Đến tối 14 và sang ngày 15.11, cả hai lãnh đạo sở đã khôi phục được tài khoản Zalo cá nhân, đồng thời kịp thời thông báo cảnh báo mọi người không thực hiện theo yêu cầu chuyển tiền từ những tài khoản bị chiếm đoạt.

Trí tuệ nhân tạo san bằng kỹ năng lừa đảo

Phân tích dưới góc độ kỹ thuật và hành vi trong một chia sẻ mới đây, chuyên gia an ninh mạng Vũ Ngọc Sơn nhận định công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi căn bản phương thức hoạt động của tội phạm mạng.

Trước đây, một kịch bản lừa đảo muốn trót lọt đòi hỏi kẻ phạm tội phải có khả năng diễn xuất và tài ăn nói khéo léo để thuyết phục nạn nhân. Hiện nay, công cụ AI cho phép một đối tượng dễ dàng biến đổi giọng nói, tái tạo khuôn mặt chân thực để “thay áo” cho những chiêu trò cũ, khiến người dùng khó nhận ra đó là thủ đoạn từng được cảnh báo.

Khi rào cản kỹ thuật đã được giải quyết, tội phạm chuyển trọng tâm sang khai thác yếu tố tâm lý cơ bản của con người. Trước đòn tấn công đánh trực diện vào sự tin tưởng hoặc tình cảm, người có trình độ học thức cao, địa vị xã hội vững vàng cũng dễ tổn thương tương tự người ít tiếp xúc công nghệ. Thậm chí, nhóm người có vị trí xã hội thường mang tâm lý tự tin bản thân nắm bắt nhiều thông tin nên khó bị lừa, từ đó vô tình hạ thấp hàng rào phòng vệ trước những tình huống giả mạo tinh vi.

Chuyên gia an ninh mạng cho rằng việc thống kê số lượng chiêu trò hiện không còn nhiều ý nghĩa, bởi từ một kịch bản gốc, tội phạm có thể tạo ra hàng loạt biến thể mới. Thay vào đó, người dùng cần tập trung vào chốt chặn cuối cùng của mọi cuộc giao tiếp trên môi trường số: xác định xem đối phương có đang yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân hay không. Chỉ cần xuất hiện một trong hai yếu tố này trong bối cảnh thiếu kiểm chứng độc lập, người nhận tin phải lập tức xếp vào nhóm nguy cơ lừa đảo.

Siết chặt quy trình kiểm chứng để tạo “kháng thể số”

Để đối phó hiệu quả với làn sóng tấn công ứng dụng AI, ông Vũ Ngọc Sơn đề xuất người dùng thay đổi tư duy, mọi thông tin tiếp nhận qua mạng xã hội cần được mặc định ở trạng thái chưa đáng tin cho đến khi chủ tài khoản tự kiểm chứng qua kênh liên lạc chính thống.

Mỗi cá nhân nên tự thiết lập một danh bạ tin cậy gồm số điện thoại di động thông thường hoặc địa chỉ dịch vụ đã xác minh để đối chiếu chéo, đồng thời thực hành nguyên tắc “3 Không”: Không chuyển tiền mập mờ, Không để lộ thông tin cá nhân và Không thao tác, kết nối tùy tiện theo đường dẫn lạ.

Tài khoản mạng xã hội cần thiết lập mật khẩu mạnh và xác thực bảo mật hai lớp. Ảnh: CTV

Trước diễn biến phức tạp của thủ đoạn chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội kết hợp công nghệ giả mạo, cơ quan chức năng khuyến cáo cán bộ và người dân không bấm vào đường dẫn lạ yêu cầu bình chọn cuộc thi, khảo sát, nhận quà hoặc xác thực thông tin gửi qua tin nhắn, kể cả khi người gửi là tài khoản của người thân, bạn bè hay lãnh đạo. Người dùng không cung cấp số điện thoại, mật khẩu hay mã OTP trên trang web không rõ nguồn gốc.

Khi nhận được tin nhắn hoặc cuộc gọi qua mạng xã hội (kể cả cuộc gọi video) đề nghị vay, mượn hoặc chuyển tiền gấp, người nhận cần ngắt liên lạc và gọi lại trực tiếp bằng số điện thoại di động thông thường hoặc gặp mặt, trao đổi qua kênh khác để kiểm chứng.

Để phòng ngừa thủ đoạn giả mạo giọng nói, hình ảnh bằng AI (Deepfake), người dùng nên đặt câu hỏi mang tính riêng tư mà chỉ người thân, người quen mới biết như tên thú cưng, kỷ niệm cũ hay sự kiện vừa diễn ra; đồng thời chú ý quan sát dấu hiệu bất thường trong cuộc gọi video như hình ảnh đứng yên, khuôn mặt thiếu tự nhiên hoặc cử động môi không khớp lời nói.

Bên cạnh đó, cơ quan chức năng lưu ý người dân không chuyển tiền vào số tài khoản lạ, không mang tên chính chủ của người thân, người quen khi chưa xác minh chính xác danh tính người nhận. Mỗi người cần thiết lập mật khẩu mạnh và xác thực bảo mật hai lớp cho tài khoản Zalo cùng ứng dụng mạng xã hội khác.

Khi phát hiện dấu hiệu bị chiếm quyền kiểm soát, chủ sở hữu phải nhanh chóng liên hệ nhà cung cấp dịch vụ để khóa hoặc khôi phục tài khoản, thông báo ngay cho người quen biết để phòng tránh và trình báo cơ quan công an gần nhất.

Theo Thanh Niên

Bài viết liên quan